ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ - ΧΑΝΙΑ 97
Χαιρετισμοί

«Με το καπέλο πούχω σε χαιρετάω»

Λαϊκή παροιμία

Φίλε επισκέπτη,

Είναι μεγάλη η τιμή και η χαρά που αισθάνομαι ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Κέντρου Αρχιτεκτονικής της Μεσογείου παρουσιάζοντας την πρώτη έκθεση των αρχιτεκτόνων που ζουν και εργάζονται στα Χανιά.

Και η αιτία γι' αυτή την ευφορία δεν είναι η ποιοτική στάθμη της έκθεσης, για την οποία δεν μπορώ ακόμα να έχω άποψη, μια και μέχρι τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν έχω δει το υλικό που θα εκτεθεί, αλλά το γεγονός ότι οι συνάδελφοι αρχιτέκτονες που ζουν και εργάζονται στα Χανιά, και που κατά τεκμήριο θα είναι οι άμεσοι συνεργάτες του Κέντρου, αποφάσισαν να υποστηρίξουν δημόσια τη δουλειά τους και να διεκδικήσουν το ρόλο που τους αναλογεί στη διαχείριση του περιβάλλοντος.

Χαίρομαι γιατί αυτή η έκθεση -που είναι η πρώτη μιας σειράς εκθέσεων όπως ελπίζουμε- είναι το πρώτο βήμα για να διαλύσουμε τις παρεξηγήσεις και να εξηγήσουμε πρώτα στους πολίτες αυτής της πόλης ποιο είναι ακριβώς το αντικείμενο της δουλειάς μας, τι έχουμε σπουδάσει και πόσο άμεσα το αντικείμενό μας είναι συνδεδεμένο με τη ζωή τους, την ηρεμία τους και την υγεία τους, αλλά και πόσο η οργάνωση του χώρου, ο τρόπος που φωτίζεται, οι προοπτικές που ανοίγονται κάνουν την καθημερινότητά τους πιο ευχάριστη και τοποθετούν τις αναμνήσεις τους σ' ένα πλαίσιο γοητευτικό όπου στηρίζεται το παρελθόν, καθώς τα χρόνια περνούν.

Είναι μια κοινή προσπάθεια που αρχίζει μ' αυτή την έκθεση, για να συνειδητοποιήσουμε κι εμείς οι ίδιοι οι αρχιτέκτονες τις υποχρεώσεις μας απέναντι στην πόλη που μας φιλοξενεί και την ευρύτερη περιοχή της, να εξηγήσουμε, να πείσουμε και να πεισθούμε για όλα όσα κατασκευάζονται και περνούν πάνω από το σχεδιαστήριό μας, για όλα όσα γίνονται δίπλα μας και δεν τα σχολιάζουμε, για όσα χτίζουν οι άσχετοι με την αρχιτεκτονική -πολιτικοί μηχανικοί, υπομηχανικοί και διακοσμητές- κάνοντας άλλη δουλειά απ' αυτήν που έχουν διδαχθεί, για τα προβλήματα της πόλης -μιας πόλης που μας παραδόθηκε όμορφη- που οφείλουμε να προσεγγίσουμε διακριτικά και στοχαστικά επιχειρώντας να δώσουμε λύσεις «ΑΚOΥΓOΝΤΑΣ» τα μηνύματα και ΕΠΙΜΕΝOΝΤΑΣ σε προτάσεις απλές, που έχουν στόχο τη βελτίωση της ζωής όλων μας, μακριά από επιδείξεις και νεοπλουτίστικες φιοριτούρες.

Η έκθεση που συνοδεύει αυτόν τον κατάλογο δεν είναι μια συνηθισμένη έκθεση. Είναι μια πράξη τόλμης, θάρρους και αυτοκριτικής. Η απόφαση των συναδέλφων που θέτουν το έργο τους στην κρίση των συναδέλφων τους και των διακεκριμένων κριτών που θα μας τιμήσουν με την παρουσία τους, έχει ένα χαρακτήρα αυτοθυσίας, και θα εξηγήσω τι εννοώ ακριβώς.

Η έκθεση του αρχιτεκτονικού έργου δεν είναι μια απλή και συνηθισμένη υπόθεση. Για να μπορέσει ουσιαστικά να δει κανείς το αρχιτεκτονικό έργο, πρέπει τουλάχιστον να το επισκεφθεί, να το περπατήσει, κι αν είναι δυνατόν να ζήσει μέσα σ' αυτό. Τότε παίρνουν το πραγματικό τους βάρος τα στοιχεία που το συγκροτούν, και αποδεικνύεται η αξιοπιστία τους. Η μέσω σχεδίων, φωτογραφιών και προπλασμάτων παρουσίασή τους είναι ελλειπτική και αναδεικνύει μόνο ένα μέρος από την αίσθηση που το ίδιο το έργο αποπνέει. Γι' αυτό το λόγο και η επιλογή των εκθεμάτων είναι μια υπόθεση εξαιρετικά δύσκολη, επίπονη και δαπανηρή, που απαιτεί προσεκτικές εκτιμήσεις και μια εμπειρία που δύσκολα κατακτάται.

Είναι μια επιλογή ανάμεσα στο διαθέσιμο υλικό που προϋποθέτει την απάντηση σε μερικά απλά ερωτήματα, που όμως δύσκολα μπορούν ν' απαντηθούν, όπως π.χ.: Γιατί εκθέτω το συγκεκριμένο έργο; Τι θέλω να αποδείξω με αυτό; Τι ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει; Ποια είναι τα στοιχεία που το χαρακτηρίζουν; Ποιες φωτογραφικές λήψεις τα εικονογραφούν; κ.λπ. κ.λπ.... Είναι ερωτήματα που μας βοηθούν να συνειδητοποιήσουμε τι είναι αυτό που έχουμε σχεδιάσει και γιατί μπορεί να είναι ενδαφέρον για τους άλλους.

Εκθέτοντας τη δουλειά τους οι συνάδελφοι για πρώτη φορά θα συνειδητοποιούν με τόση ένταση την επιτακτική ανάγκη να απαντήσουν σε παρόμοια ερωτήματα που μας βασανίζουν, καθώς δουλεύουμε στο σχεδιαστήριο, αλλά για τα οποία η απάντηση δεν είναι ακριβώς η ίδια μπροστά στο πραγματοποιημένο έργο και την αναπαράστασή του.

Ας ευχαριστήσουμε θερμά λοιπόν τους συναδέλφους, που με προσωπικές θυσίες χρόνου και χρημάτων πήρανε μέρος στην έκθεση και μας προτείνουν αυτό τον καθρέφτη, για να δούμε μέσα σ' αυτόν ένα μέρος από το έργο που συντελέστηκε τα τελευταία χρόνια.

Η διαχείριση του χώρου δεν είναι μόνο θέμα τεχνοοικονομικό. Ξέρετε ότι το χώρο πρέπει να τον χειριζόμαστε με τρυφερότητα, όπως τους ανθρώπους. Είναι τότε που αποδίδει τον καλύτερο εαυτό του. Oφείλουμε να τον πάρουμε στα χέρια μας στοργικά, να τον προστατέψουμε, οργανώνοντας τις περιοχές του χωρίς να τον σπαταλάμε, να τον φωτίσουμε εκεί που χρειάζεται, κρατώντας κάποιες σκοτεινές γωνιές εκεί που θα μας φιλοξενήσει. Μην τον εκθέτουμε. Τα εμπόδια -και μπορεί να είναι ποικίλα- προσθέτουν στη γοητεία του. Ας αφήσουμε το χώρο να έχει τα μυστικά του. Μην τον μετατρέπουμε σε «ευκολοδιάβαστο» κείμενο, αφαιρώντας του μ' αυτό τον τρόπο τα βασικά του χαρακτηριστικά. Ας του δώσουμε τη δυνατότητα της αργής προσέγγισης, της καθημερινής αποκάλυψης. Ας επιδιώξουμε αυτή την τρυφερή σχέση με το χώρο με κορυφώσεις και χαλαρότητες, με εντάσεις και ήρεμες περιοχές. Γι' αυτήν συζητάμε και απ' αυτήν προκύπτει η ποίηση του χώρου, οι πολλαπλές του αναγνώσεις. Από αυτή τη διαδικασία προκύπτουν τα σημεία απ' όπου αναρτάται η μνήμη, και καρφώνονται στο νου μας τα σημάδια της για να μας συντροφεύουν στις μοναχικές στιγμές της ζωής μας.

Τώρα που διαβάζεις, φίλε επισκέπτη, αυτά τα λόγια, τώρα που η έκθεση είναι μια πραγματικότητα, τώρα που το υλικό που στάλθηκε για τον κατάλογο έχει πάρει μια μορφή, τώρα μόνο ακόμα και οι ίδιοι οι εκθέτοντες συνάδελφοι όπως και εμείς συνειδητοποιούμε τα πιθανά λάθη, τις παραλείψεις, τις αβλεψίες. Ελπίζουμε όλα αυτά να είναι «ωραία» λάθη, γιατί έχουν γίνει με τόλμη και αυτοθυσία· να είναι γόνιμα και δημιουργικά, λάθη που θα μας δώσουν τη δυνατότητα την επόμενη φορά να είμαστε όλοι καλύτεροι, συνεπέστεροι με τις διακηρύξεις μας, σεμνότεροι με τις παρουσιάσεις μας, ωριμότεροι με το ίδιο το έργο μας, του οποίου οι πιθανές αδυναμίες TΩPA αποκαλύπτονται, όπως και οι τυχόν επιτυχημένες επιδιώξεις μας.

«Όσα ξέρει ο νοικοκύρης δεν τα ξέρει ο κόσμος όλος», λέει η λαϊκή σοφία και είμαι βέβαιος ότι αυτή τη στιγμή οι «νοικοκύρηδες»-αρχιτέκτονες ξέρουν πολύ καλύτερα απ' όλους τι οφείλουν να κάνουν αύριο στο σχεδιαστήριο και στο γιαπί, ώστε να είναι ουσιαστικότεροι και περισσότερο αποτελεσματικοί και καλύτερα προετοιμασμένοι για την επόμενη έκθεση.

Η Αρχιτεκτονική είναι μια πράξη πολιτισμού - και δε γίνεται από ένα άτομο μονάχα. Αποτελεί τη συνισταμένη των προσπαθειών ενός ευρύτερου χώρου της ανθρώπινης κοινότητας. Σ' αυτή την κατεύθυνση λοιπόν ας μετρήσουμε τις ευθύνες μας όλοι, αρχιτέκτονες, τεχνικοί, μάστοροι και ιδιοκτήτες, γι' αυτό που θα μπορούσε να γίνει και δεν έγινε από δική μας ολιγωρία. Ας στρέψουμε την κριτική στη δική μας φτωχή συμβολή...

Προς το παρόν μέσα απ' όλη αυτή την προσπάθεια, που σημαίνει για όλους όσοι ασχολήθηκαν δύο μήνες τουλάχιστον σοβαρή απασχόληση, σε χαιρετούμε, φίλε επισκέπτη, με το υλικό που έχουμε στη διάθεσή μας, και σου δίνουμε ραντεβού για την επόμενη έκθεση, όπου όλοι μαζί θα είμαστε πλησιέστερα στους μακρινούς στόχους που βάζουμε, και σ' ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σου και τη συμμετοχή σου.

Πριν να τελειώσω, θα ήθελα να ευχαριστήσω το Δήμο Xανίων για τη συμπαράστασή του, το συμβούλιο του Κ.Α.Μ. που ενέκρινε τις προτάσεις μου, το συμβούλιο του Σ.Α.Χ. για τη συναδελφική συνεργασία του, την Έμμυ Παπαβασιλείου για την αφοσίωση την οποία έδειξε σ' όλη τη διάρκεια της προετοιμασίας της έκθεσης, το Μάριο Νικηφοριάδη που σχεδίασε το χώρο της έκθεσης για τη σοβαρότητα και την υπευθυνότητά του.

Θα ήθελα να σημειώσω, με όση έμφαση μπορώ, την προσπάθεια που έγινε ώστε η έκθεση αυτή να μην είναι μια παράθεση, το άθροισμα κάποιων απλών παρουσιάσεων, αλλά με την οργάνωση του χώρου ν' αποτελέσει η ίδια ένα αρχιτεκτονικό έργο, που θα το θυμόμαστε σαν ένα συμβάν που ξανακοιτάζει στοχαστικά το χώρο των Νεωρίων, τον επανοργανώνει σ' ένα σύνολο και αναδεικνύει τις κρυφές αρετές του, που μόνο η αρχιτεκτονική ματιά μπορεί ν' αποκαλύψει.

Δ. Αντωνακάκης

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚOΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ

ΚΕΝΤΡOΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤOΝΙΚΗΣ ΤΗΣ ΜΕΣOΓΕΙOΥ